HomeHome  FAQFAQ  SearchSearch  RegisterRegister  Log in  
Kürd Ulusu'nun Çıkarları; Her Türlü Parti, Kurum, Kuruluş, Örgüt ve Kişilerin Çıkarlarının Üstünde ve Ötesindedir. Her Şey Kürdistan İçin!

Share | 
 

 Kürdleri Anlatan İlk Film

Go down 
AuthorMessage
Admin

avatar

Mesaj Sayısı : 129
Kayıt tarihi : 2010-01-12

PostSubject: Kürdleri Anlatan İlk Film   13.01.10 22:14

Rohat Alakom

1926 yılında çekilen Zerê ve 1933 yılında çekilen Yezidi Kürtler adlı filmlerde kadın, namus, tutucu ve gerici güçler gibi konular işlenmiş, 1948 ve 1959 yıllarında çekilen Sovyet Ermenistanı Kürtleri ve Ermenistan Kürtleri adlı filmlerde daha ziyade sosyalizmin kazanımları ve Kürt-Ermeni dostluğu ön plana çıkartılmıştır. 1926-1959 yılları arasında Ermenistan’da çekilen ve Kürtlerin yaşamını sergileyen bu dört film, Kürtleri konu edinen ilk filmler olarak kabul ediliyor.

Kürtleri, özellikle Kürt kadınlarını ve yaşamlarını ekranlara getiren ve ilk Kürt filmi olarak kabul edilen Zerê filmi 1926 yılında çekildi. (1) Film, Ermenistan Sineması’nın kurucusu kabul edilen Hamo Beknazaryan (1892-1965) tarafından çekilmiştir. Ermenistan’daki Kürt köylerinde çekimi yapılan filmin senaryosunu, Ermeni harfleri temelinde ilk Kürt alfabesini hazırlayan Hakob Gazaryan kaleme aldı. Kürtler arasında çok sevildiği için Lazo veya Apo diye adlandırılan yazarın Zerê’nin Kaderi adlı öyküsü filmin senaryosuna temel oluşturdu. Birçok ünlü Ermeni oyuncunun rol aldığı filmde; Zerê ve çoban Seydo arasında başlayan bir aşk ilişkisi ve bundan rahatsız olan köyün ağası Temur Bey etrafında gelişen olaylar anlatılır. Bundan yaklaşık olarak 80 yıl önce çekimi yapılan bu film, Kürtleri konu edinen ilk film olarak tarihe geçti. Hamo Beknazaryan 1968 yılında yayımlanan anılarında filmi çekmeye başlamadan önce Kürt kültürünü ve yaşam biçimini incelemek zorunda kaldığını belirtir. (2) Beknazaryan ayrıca çekimlerde Kürtlerden sıcak bir ilgi ve büyük bir katkı gördüklerini belirtir.(3) Beknazaryan, Kürtlerin kapılarını sonuna kadar film ekibine açtığını söyleyerek, şunları kaydeder: “Kürtler çok misafirperver insanlar. Biz Elegez dağlarında ilk gittiğimiz sıralarda bize çok kıymet verdiler: Onlar misafirler için Allah’ın misafiri derlerdi. Ve onları öyle kabul etmeliyiz ki Allah’ın da gönlünü alalım derlerdi…” (4)

Zerê adlı film, Elegez dağı eteklerindeki Kürt köylerinde çekilmiştir. Film, Zerê adlı bir Kürt kızının yaşam ve sevdasını anlatır: “İki sevdalı yürek, subaşında karşılaşırlar. Temur bey aralarına fesatlık koymak ister. Çoban Seydo’ya dadanır. Zerê’den vazgeçmesi için çoban Seydo’ya baskı yapar. Seydo kızar Temur Bey tabancasını çeker. Zerê korkusuzca gelir ortalarında durur. Temur beyin akrabaları Zerê’yê kaçırır ve düğün yaparlar. Temûr bey misafirlerin önünde Zerê’yî rezil rüsva eder ve hoş olmayan sözler sarf eder. Artık Zerê namussuzdur. Kürtlerin eski adetlerine göre Zerê’nin yüzüne is sürerler. Daha sonra eşeğin sırtına bindirip köyün içinde gezdirirler. Köylüler ‘namussuz’ gelinin yüzüne tükürür onu lanetler, beddualar ederler. Seydo’yu da alırlar. Seydo’nun arkadaşları bir araya gelir onu kaçırırlar. Ancak küçük kardeşi Xıdır, Têmûr beyi öldürür Zerê’yî elinden kurtarır.” (5)

Elegez dağlarındaki köylüler ve Saribulax köylüleri filmde rol alırlar. Köylüler öyle içten katılırlar ki çoğu zaman film çekiminde olduklarını unuturlar. (6) Çekimler sırasında ilginç olaylar gerçekleşir. Eski köy adetlerine göre, bir kadın ‘namussuzluk’ yaparsa, onu bir eşeğin sırtına bindirir, sokak sokak dolaştırır köylüler arasında rezil ederlerdi. Senaryo gereği de Zerê’yi canlandıran oyuncu Mareto Tadevosian’ı eşeğe bindirdikleri zaman, Kürt köyünde sokak sokak gezdirirler, birkaç Kürt kadını, Zerê’yi canlandıran kadın oyuncuya gerçekten de saldırırlar. Artık onun ‘kötü’ bir kadın olduğunu düşünürler. Onlara göre Zerê ‘namussuz’ bir kadındır. Yönetmen ve çekim ekibi kadın oyuncuyu ellerinden zor kurtarır ve köylü kadınları bunun bir film olduğuna inandırmaya çalışırlar. Bu kadının bir artist olduğunu ve namussuz olmadığı konusunda ikna ederler.

Zerê sessiz bir filmdi. Ancak daha sonra Ermeni kompozitör Alexsandir Spendiarov ilgisini Kürt kültürü üzerinde yoğunlaştırır ve filmi 1970 yılında sesli filme dönüştürür. (7) Cesîmê Celîl ve kızı Cemîla Celîl gibi birkaç Kürt, filmin yenilenmesinde, danışman ve yardımcılık gibi işlerde görev alırlar. Bu filmin afişleri Erivan sokaklarını renklendirir. Film aynı zamanda birçok değişik muhitte gösterilir ve büyük ilgi görür.

Bu arada filmin öykü yazarı Hakop Gazaryan (1868-1926) daha önceleri 1921 yılında Şems adlı Kürt alfabesini, Ermeni alfabesinden çevirip yayınlayan kişidir. Bu alfabe Ermenistan’da çıkarılan ilk Kürtçe kaynak özelliğini taşıyor. Kürtlerin yaşayış, kültür ve davranışları konusunda derin bilgiye sahip önemli bir kişi Gazaryan. Kürtler ona Lazo derlerdi. (9) Aynı zamanda Tiflis şehrinde Kürt çocukları için okul açıp, bu çocuklara Kürtçe ders vermiştir.

1933 yılında Yezidi Kürtler adlı başka bir film çekildi. Filmde Zinê adlı bir öğretmenin karşılaştığı güçlükler vardır. Filmin rejisörlüğünü yapan G. Balasyanyan daha sonra kaleme aldığı anılarında filmin çekimi konusundaki görüşlerini dile getirir. (10) Bu iki filmde rol alan Zerê ve Zînê’nin alınyazıları Kürt toplumunun geçirdiği toplumsal değişim ve değişimin önündeki güçleri açığa çıkarması açısından da önem kazanmaktadır. Zinê, üniversiteyi bitirdikten sonra öğretmen olur ve bir köye tayin olur. Kürt çocuklarına anadillerini öğretmektedir, birçok kişi okula gider. Ancak bazı kötü niyetli kişiler Zînê’nin köye gelişinden rahatsızdırlar. Köyün şeyhi çoğu zaman bağırarak, “Bu kız başımıza bela olmuştur,” der. Zînê ise tatillerde dahi, yaylalara giderek orada okuma fırsatı bulamayanlara ders verir. Zînê üzerindeki baskılar giderek yoğunlaşır. Bir gece ona saldırı düzenlenir. Ancak ertesi gün Zînê korkusuzca çocuklara eğitim vermeyi sürdürür: A, B, C, diye sesini yükseltir.
Filmin çekiminin büyük bölümü Mîrek adlı bir Kürt köyünde gerçekleşir. Burada da köy sakinleri filme büyük katkı sağlarlar.

1948 yılında bu kez Sovyet Ermenistan’ı Kürtleri adlı belgesel filmin çekimleri başlar. Bu filmin senaryosu H. Koçeryan ve Heciyê Cindî adlı yazarlar tarafından kaleme alınır. Sovyet sisteminin kurulmasından sonra, Kürt toplumundaki değişimler bu filmle beyaz perdeye yansıtılır. 1959 yılında ise Ermenistan Kürtleri adlı bir film daha çekilir. Bu filmin senaryosu Kürt yazar Erebê Şemo’ya aittir. Rejisörlüğünü ise C. Jamharyan üstlenmiştir. Filmde Ermenistan Kürtlerinin son 40 yılda yaşadığı ekonomik, sosyal ve kültürel değişimleri konu alınır. Qanadê Kurdo gibi bazı Kürt şahsiyetleriyle de söyleşi yapılır. Film yayla yaşamıyla başlar ve daha sonra Elegez köylerine kadar uzanır, burada Kürtlerin yaşadıkları yeni yaşamlar anlatılır. (11)

Bir gün Kürt filmlerinin tarihi yazılırsa, bu dört filmden çokça söz edileceğine inanıyorum. Yalnız Kürt sineması değil, bu filmlerin içeriklerinde de, kadın, toplumsal cinsiyet ve namus konularının işlenmiş olması oldukça ilgi çekicidir. Bu iki eser (Zerê ve Kurd-Êzidî) aynı zamanda kadın, sınıflar ve ulusalcılık açısından araştırma yapmak isteyenlere kaynaklık edecektir. (12)

Her iki belgesel film Kafkasya Kürtleri, onların yaşam ve tarihlerinin araştırılması bakımından önemli kaynaklardır. Bu filmler bu bölgedeki Kürtlerin yaşamlarının araştırılması bakımından oldukça aydınlatıcı içeriğe sahiptir. Ayrıca Ermeni ve Kürtler arasındaki, dostluk, komşuluk ilişkilerini çok iyi biçimde anlatmaktadır.

1926 yılında çekilen Zerê ve 1933 yılında çekilen Yezidi Kürtler adlı filmlerde kadın, namus, tutucu ve gerici güçler gibi konular işlenmiş, 1948 ve 1959 yıllarında çekilen Sovyet Ermenistanı Kürtleri ve Ermenistan Kürtleri adlı filmlerde daha ziyade sosyalizmin kazanımları ve Kürt-Ermeni dostluğu ön plana çıkartılmıştır. Bu filmler sadece Ermenistan’da değil başka cumhuriyetlerde de gösterilmiştir. 1926-1959 yılları arasında Ermenistan’da çekilen ve Kürtlerin yaşamını sergileyen bu dört filmin Kürt sinema tarihi açısından önemi büyüktür. Çünkü bunlar Kürtleri konu edinen ilk filmler olarak kabul ediliyor. Bu filmler diğer yandan, yıllar önce Kars yöresinden Ermenistan’a ve Gürcistan’a göç etmek zorunda kalan Yezidi Kürtlerin alınyazılarına ve Kars Kürtleri tarihine de büyük bir ışık tutmaktadır. (13)

(Kürtçe’den çeviren: Emine Çelebi)



(1) G. Balasanyan, Emrê Kurda di Nava Kînofîlmêd Ermenîstanê de, Riya Teze 1/11 1980.
(2) Egîtê Xudo, Kînofîlmê Zerê Hatiye Tezekirinê, Riya Teze 19/2 1972.
(3) Emerîkê Serdar, Çawa Kînoa Zêrê Hatiye Kişandin, Riya Teze 11/10 1969.
(4) Egîtê Xudo, Kînofîlmê Zerê Hatiye Tezekirinê, Riya Teze 19/2 1972.
(5) G. Balasanyan, Emrê Kurda di nava Kînofîlmêd Ermenîstanê de, Riya Teze 1/11 1980.
(6) D. Cnûnî, Emrê Kurda di nav Fîlmêd Ermenîstana Sovyetê de, Riya Teze 16/3 1967.
(7) Karlanê Çaçanî, Pizmamtiya Cimaeta Ermenîya û Kurda, rûp.189.
(8 Egîtê Xudo, Kînofîlmê Zerê Hatiye Tezekirinê, Riya Teze 19/2 1972.
(9) G. Balasanyan, Emrê Kurda di nava Kînofîlmêd Ermenîstanê de, Riya Teze 1/11 1980. (G. Balasanyan yek ji wan nivîskarê senaryoya fîlmê Kurd-Êzdî ye ku di sala 1933an de hatiye kişandin. Di vê nivîsa xwe ya dirêj de qala hin bîranînên xwe yên di derbarê fîlmên ser kurdan dike).
(10) G. Balasanyan, Emrê Kurda di Nava Kînofîlmêd Ermenîstanê de, Riya Teze 1/11 1980.
(11) Ş. Eşir, Kurdêd Ermenîstanê, Riya Teze 28/1 1960.
(12) D. Cnûnî, Emrê Kurda di nav Fîlmêd Ermenîstana Sovyetê de, Riya Teze 16/3 1967.
(13) Bu konuda ayrıca Rohat Alakom’un Kars Kürtleri adlı kitabına da bakabilirsiniz (2009, Avesta).

ROHAT ALAKOM

1955 yılında Kars’ın Kağızman ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimini burada tamamladı. 1973 yılında İstanbul’da bir yıl Gazetecilik Enstitüsü’nde öğrenim gördü. Daha sonra Ankara’ya yerleşti, Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bölümünü bitirdi. Yüksek öğrenimini bitirdikten sonra yurtdışına çıktı. Değişik gazete ve dergilerde yazıları yayımlanan Rohat Alakom’un şimdiye kadar kitap olarak çıkan araştırmaları şunlardır:

Kürdoloji Biliminin İkiyüz Yıllık Geçmişi, 1987
Çağdaş Türk Edebiyatında Kürtler, 1989
İsveç Kaynaklarında Kürtler, (Kürtçe) 1991
Unutulmuşluğun Bir Öyküsü: Said–i Kürdi, 1991
Yaşar Kemal’in Yapıtlarında Kürt Gerçeği, 1992
Ziya Gökalp’in Büyük Çilesi: Kürtler, 1992
Kürt Folklorunda Bir Kadın Hakimiyeti, (Kürtçe) 1994
Kürdistan’da Yeni Bir Güç: Kürt Kadınları (Kürtçe) 1995
Şerif Paşa, Bir Kürt Diplomatının Fırtınalı Yılları, 1998
Hoybûn Örgütü ve Ağrı Ayaklanması, 1998
Eski İstanbul Kürtleri (1453–1925), 1998
Back to top Go down
http://serxwebun.forumieren.com
 
Kürdleri Anlatan İlk Film
Back to top 
Page 1 of 1
 Similar topics
-
» KISA FILM TÜRLERİ
» online film
» yetkin forum açtığımızda orta film tek linkler felan koyabiliyormuyun
» Portaldaki Bosluga Film Afisleri Nasil Eklenir
» Film Sİtesi İçin Gerekenler Yardim

Permissions in this forum:You cannot reply to topics in this forum
 :: Bixêr û bi Ehla! * Welcome! * Hos Geldiniz! :: Huner | Ҫande | Wêje | Sanat | Kültür | Edebiyat-
Jump to: